Dlulela kwisiqulatho
I-Parkinson yamazwe ngamazwe kunye ne-Movement Disorder Society

        UMQULU 30, INKCAZELO 3 • Septemba 2026.  Ushicilelo olupheleleyo »

I-MDS ihlanganisa iQela eliSebenzayo kwi-Parkinson's Disease Exposome Integration 


Inani labantu abanesifo sikaParkinson (PD) kwihlabathi liphela libonakala ngathi linyuke kakhulu kwiminyaka yamashumi eminyaka edlulileyo. Kukho ubungqina obukhulayo bokuba ukuchatshazelwa zizinto ezinobungozi kokusingqongileyo - ezinje ngezibulali zinambuzane, iintsimbi, izinyibilikisi, kunye nongcoliseko lomoya - kudlala indima ebalulekileyo ekuphuhlisweni kwe-PD. Nangona kunjalo, imibuzo emininzi ebalulekileyo ayikaphendulwa. 

Akukacaci ukuba zeziphi izinto ezinobungozi kwindalo eziyingozi kakhulu, kwaye nokuba ukuchatshazelwa zizinto ezininzi ezinobungozi ngaxeshanye kuyawonyusa na umngcipheko ngaphezu kokuchatshazelwa yinto enye. Kukwakho nemibuzo eseleyo malunga nendlela ezi zinto zinobungozi ezingena ngayo emzimbeni, kunye nendlela ezichaphazela ngayo ingqondo. Eminye imibuzo inxulumene nexesha lokuchatshazelwa. Ubungqina obukhulayo bubonisa ukuba izinto ezinobungozi zinokuba negalelo kumngcipheko we-PD kuphela emva kokuba abantu bechatshazelwe iminyaka emininzi - okanye kwanamashumi eminyaka. Oku kwenza kube nzima ukuchonga ngqo ukuba nini kwaye njani izinto ezingqongileyo zichaphazela umngcipheko we-PD.

Umngcipheko we-PD uphenjelelwa nazezinye izinto ezingaphandle, ngakumbi indlela yokuphila kunye nezinto zentlalo, ezifana nokutya, umsebenzi womzimba okanye iimeko zokuphila. Uluhlu olupheleleyo lwezinto ezingqongileyo, indlela yokuphila, kunye nokuvezwa kwentlalo ezifunyanwa ebomini bonke lwaziwa ngokuba yi-'exposome yangaphandle.' Okumangalisayo kukuba, abanye abantu babonakala besengozini ngakumbi yokuvezwa ngaphandle kunabanye. Ngamanye amazwi, ezinye izinto ezingaphandle zinokuba yingozi ngakumbi kubantu abasele benesifo se-PD. Ke ngoko, kukho imibuzo evulekileyo malunga nendlela izinto ezinobungozi ezisebenzisana ngayo "nokuvezwa kwangaphakathi" komntu, ngakumbi, ngendlela ezimile ngayo izakhi zofuzo kunye ne-physiology.  

Umzekeliso wokuxhomekeka okunokwenzeka phakathi kwempilo yomntu kunye nokwahluka kwezakhi zofuzo (umthubi), ukuvezwa kwangaphakathi (obomvu), kunye nokuvezwa kwangaphandle (oluhlaza okwesibhakabhaka) kunye nokuvela komntu (oluhlaza) komntu. Ukuvezwa kwizinto ezithile ezinobungozi akusoloko kuwela kwindawo ethile. Umzekelo, ukuvezwa kwizinto ezinobungozi ezifana nezibulali zinambuzane okanye izinyibilikisi kunokuba yinxalenye yendawo evezwayo ngokubanzi, ukuba kukho ungcoliseko olubanzi lomhlaba/amanzi/umoya, okanye kuxhomekeke kwimeko yomntu evezwayo yangaphandle, umz., kwimeko yokuvezwa komsebenzi othile komntu ngamnye.

Ukuphendula le mibuzo kufuna intsebenziswano phakathi kweengcali ezivela kwiinkalo ezahlukeneyo zesayensi. Iingcali ze-Epidemiologists zinokuchonga iipatheni (kwiingxubevange) zokuchatshazelwa okuthile kubemi, iingcali ze-toxicologists zinokuphanda ukuba ingaba izinto ezithile ezinobungozi zibangela ingozi ngqo kwiimodeli zelebhu, iingcali ze-genetics zinokufunda indlela ii-genes ezichaphazela ngayo ukuchatshazelwa, iingcali ze-biostatisticians zinokuhlalutya iiseti zedatha ezinkulu nezintsonkothileyo ezibandakanyekayo, kwaye iingcali ze-neurologists zinokunceda ukutolika iziphumo zeklinikhi. Kubalulekile kwakhona ukufunda iziphumo kubemi abavela kwiindawo ezahlukeneyo zehlabathi. Iingozi zokusingqongileyo ezinxulumene ne-PD azifani kuyo yonke indawo. Umzekelo, abantu abahlala kwiindawo ezixineneyo zasezidolophini banokuba sesichengeni ngakumbi kungcoliseko lomoya, ngelixa abo bakwimimandla yezolimo banokuba sesichengeni esiphezulu kwi-pesticides. Ukuqonda la mahluko engingqini kubalulekile ekuchongeni ezona zinto zibalulekileyo zomngcipheko kunye nokuphuhlisa amaqhinga okuthintela asebenzayo. 

I -MDS Task Force kwi-Parkinson's Disease Exposome Integration idibanisa abaphandi abaphambili abavela kwiinkalo ezahlukeneyo zesayensi kunye neendawo zejografi ukujongana nale mingeni. Ngokudibanisa idatha evela kwizifundo ezikhoyo, ukuphuhlisa iiprojekthi zophando ezisebenzisanayo ezintsha, kunye nokwabelana ngeendlela ezintsha zophando, i-Task Force ijolise ekuphuculeni ukuqonda kwethu indlela izinto ezingqongileyo ezinegalelo ngayo kumngcipheko we-PD kunye nokuqhubela phambili. Ekugqibeleni, lo msebenzi uya kunceda ekuchongeni izizathu ezinokubakho ze-PD, udibaniswe neenkcazo ze-clinicalbiological ezivelayo ze-PD, kwaye uxhase uphuhliso lwezicwangciso zokunciphisa umthwalo kwihlabathi liphela.

 

Imvelaphi yesayensi: 

Atterling Brolin K, Schaeffer E, Kuri A, Rumrich IK, Schumacher Schuh AF, Darweesh SKL, Kaasinen V, Tolppanen AM, Chahine LM, Noyce AJ. Izinto ezibangela umngcipheko kwiSifo sikaParkinson: Uphononongo oluBalulekileyo kunye neziphumo zoMgaqo-nkqubo. Mov Disord. 2025 Feb;40(2):204-221. doi: 10.1002/mds.30067

Okukudejo, NU, Schaeffer, E., Noyce, AJ, Heinzel, S., Burn, DJ, Fung, VS, Postuma, RB kunye noBerg, D. (2026), Ukujongana neZikhewu kwiSifo sikaParkinson: Isidingo sePolyexposure Score. Mov Disord, 41: 1085-1090. https://doi.org/10.1002/mds.70231

Funda ngokugqithisileyo Ukuhambahamba :

Iingxelo ezipheleleyo zeMbali