Dlulela kwisiqulatho
I-Parkinson yamazwe ngamazwe kunye ne-Movement Disorder Society

        UMQULU 30, INKCAZELO 3 • Septemba 2026.  Ushicilelo olupheleleyo »


Nangona noMarsden ebengenalo nofifi: Iingcinga ezivela kwiNtetho kaDavid Marsden 


Ukuhambisa iNtetho kaDavid Marsden yenye yezona zinto zibalaseleyo kwintsimi yethu. U-C. David Marsden wayengomnye wabantu abaphambili kwi-neurology, kwaye impembelelo yakhe idlulela ngaphaya kwemveliso yakhe yesayensi engaqhelekanga. Kule ntetho, bendingafuni ukwabelana kungekuphela nje ngendlela ecwangcisiweyo yokuxilongwa kweengxaki ze-neurological ezinzima, kodwa nezinye zezifundo ezindibumbe njengogqirha. Ukuba kukho umyalezo omnye endingathanda ukuba oogxa bam — ingakumbi oogxa bam abancinci — bawukhumbule, ngulo: fumana kwaye uxelise amaqhawe akho.

Ndikwenzile oku kulo lonke ixesha lomsebenzi wam. Andikholelwa ukuba sifanele sizame ukuba ziikopi zabacebisi bethu. Endaweni yoko, sifanele sibe ngabantu abahlukeneyo: sichonge iimpawu esizithandayo kubantu abahlukeneyo, sifunde kubo, size songeze izakhono zethu, izinto esizithandayo kunye nobuntu bethu - "isosi" yethu. Loo mxube ekugqibeleni uyayibumba loo nto siba yiyo njengoogqirha. 

UDavid Marsden wayengomnye wamaqhawe am. Ndadibana naye kube kanye kuphela, xa ndandingumphengululi oneminyaka engama-21 ubudala eveza ipowusta yam yokuqala. Wandixhawula isandla waza wachitha imizuzu embalwa ethetha nam. Yayilixesha elincinci kumsebenzi wakhe, kodwa elibalulekileyo kum. Lindifundise into endisazama ukuyenza nanamhlanje: yenza ixesha lolutsha . UMarsden upapashe amaphepha angaphezu kwe-1,000, amaninzi awomgangatho ogqwesileyo, kodwa ndikholelwa ukuba ilifa lakhe elikhulu lisenokuba ngabantu abaqeqeshe kwaye abaphefumlelayo. Ukutyala imali kwisizukulwana esilandelayo kukutyala imali kwikamva lentsimi yethu.

Ndinethamsanqa lokuba namanye amaqhawe amaninzi. UBill Langston – isazinzulu esidumileyo esafumanisa ibali leMPTP – undifundise indlela yokubhala iphepha lesayensi waza wavuselela umdla wam kwizinto ezibangela isifo sikaParkinson. UAxel Wintzen, umcebisi wam omkhulu kwiLeiden University Medical Centre apho ndaqeqeshwa khona njengomhlali, undifundise ukuzicingela kwaye ndihlale ndinomdla wokwenene kumntu ophethe esi sifo. UKailash Bhatia undibonise ukuba kuthetha ukuthini ukudibanisa ulwazi olungaqhelekanga lwe-neurological kunye nobunzulu obumangalisayo. UAndrew Lees undifundise ukubaluleka kokuhlala uvukela ingqondo kwaye unomdla wokwazi, ngelixa uNir Giladi ongasekhoyo womeleza inkolelo yam yokuba unyango olufanelekileyo lweParkinson lubandakanya iinkalo ezininzi kwaye umntu ophila nesi sifo kufuneka abe yinxalenye yeqela. 

Kodwa amaqhawe am abalaseleyo ngabantu abaphila neParkinson's nezinye izifo zemithambo-luvo. Embindini wethu, asenzi nto kubantu abaneParkinson's; senza yonke into nabantu abaneParkinson's . Oku kufikelela kuphando. Sibandakanya abantu abanamava aphilayo ekugqibeni ukuba umbuzo wophando ufanelekile na, ekuyileni izifundo, ekutolikeni iziphumo, kwaye apho kufanelekileyo, njengababhali abancedisayo kwiimpapasho zethu.

Umyalezo wesibini wentetho yam wawumalunga nokubuyela kwiziseko ze-neurology yeklinikhi. Xa ujongene nengxaki enzima yokuxilonga, qala ngokumamela. Ukuthatha imbali ngononophelo kuseyenye yezona zixhobo zethu zinamandla zokuxilonga. Kwaneenkcukacha ezibonakala zingenamsebenzi zinokubaluleka. Buza abantu ukuba bawela kweliphi icala. Ukuwa ngasemva kunokubonisa i-PSP okanye i-frontal pathology; ukuwa okusecaleni kunokukhomba kwi-vestibular okanye kwi-cerebellar dysfunction okanye kwi-frozen ngexesha lokujika; ukuwa okubonakala ngathi kuthe nkqo kufanele kusenze sicinge nge-orthostatic hypotension, i-syncope, okanye i-negative myoclonus. 

Ngamanye amaxesha umbuzo olula ngakumbi unokuba luncedo. Ndiqaphele ukuba abantu abaneParkinson's abaqale ukugqoka iibhulukhwe zabo behleli endaweni yokuma babonakala ngathi banokuba sengozini yokuwa. Emva koko sifunde olu phononongo saza safumanisa ukuba, nangona ngokuqinisekileyo ingeyonto ifanelekileyo yokuxela kwangaphambili yodwa, inokunceda ngolwazi oluluncedo malunga nomngcipheko wokuwa. Olu luhlobo lweperile encinci yeklinikhi endikhumbuza ukuba kutheni ukumamela ngononophelo kubalulekile. 

Ukujonga kubaluleke ngokulinganayo. Ndihlala ndixelela abahlali bam ukuba isibhedlele sinokuba yindawo efanelekileyo yokufumana ingcamango engalunganga ngesifo sikaParkinson . Ukuqandisa ukuhamba kunokunyamalala xa sicela umntu ukuba akubonise. Ukuwa, ukuphazamiseka kokulala, ukuqandisa ukuhamba, kunye nokuguquguquka kwempendulo konke kusenokungabonakali ngexesha lokubonisana okuqhelekileyo. Yingakho iividiyo zasekhaya kunye nokuqwalaselwa okuvela kwiindawo zemihla ngemihla kunokuba luncedo kangaka.

Njengeengcali ze-neurologists, sifanele siziphathe njengoSherlock Holmes. Jonga izihlangu: ukuguguleka okubonakalayo kunokubonisa ukurhuqa iinyawo okungapheliyo okubangelwa kukuxinana. Jonga iingalo xa uhamba kwaye ujika. Ukuxhwilwa kweengalo - oko kubizwa ngokuba yi "gunslinger's gait" - kunokubonisa ukungazinzi okubonakalayo kwendlela yokuma kwaye kunike izikhokelo kwi-parkinsonism engaqhelekanga. Kwanangaphambi kokuba uvavanyo olusemthethweni luqale, jonga indlela umntu ashukumisa ngayo umzimba ngexesha lencoko. Ukunciphisa iintshukumo ezizenzekelayo okanye "ezentlalo" kunokubonisa ukungalingani okuncinci. 

Kwaye ungajongi nje kuphela — mamela . Ndikholelwa ngakumbi ukuba ngamanye amaxesha sinokuva ukuxilongwa kwemithambo-luvo ngokulula kunokuba sinokukubona. Ukuwa kweenyawo, ukuqaqamba, i-ataxia, kunye ne-parkinsonism kunokuvelisa izandi ezicacileyo xa uhamba. Ulwazi lokuxilongwa lujikeleze thina ukuba siziqeqesha ukuba siluqonde.

Uqeqesho olufanayo lubalulekile xa kuchongwa iingxaki zemithambo-luvo ezisebenzayo. Uxilongo olusebenzayo akufuneki lwenziwe kuba nje into ibonakala ingaqhelekanga okanye kuba singayiqondi. Sifanele sijonge iimpawu ezintle, ingakumbi ukungangqinelani kunye nokuguquguquka. Kwangaxeshanye, kufuneka silumke malunga nokubhala into ngokuthi “ayihambelani.” Oko kubonakala kungahambelani nesifo semithambo-luvo namhlanje kunokuqondwa ngomso. 

Elinye ityala libonise oku kakuhle. Ibhinqa elithile labonisa iziqendu ezimangalisayo zokuhamba ngendlela engaqhelekanga ezandenza ndacinga ngengxaki yokusebenza. Nangona kunjalo, iividiyo zasekhaya eziphindaphindwayo zibonise ukuba le nto yayihambelana ngokumangalisayo. Ukujonga nzulu ekugqibeleni kwakhokelela ekuxilongweni kwe-GLUT1 deficiency syndrome. Isifundo sasilula: okungaqhelekanga akuthethi ukuba ukusebenza, kwaye ukungaqiniseki kufanele kuvuselele umdla kunokuba kuvalwe ngaphambi kwexesha.

Ekugqibeleni, le yinto endandifuna ukuba ithethwe yiMarsden Lecture yam. Nangona uDavid Marsden wayengenakuyifumana impendulo kwangoko, buyela kwiziseko: mamela ngononophelo, jonga ngononophelo, uhlole umntu kwindawo akuyo ngokwenene, cela uncedo koogxa bakho, sebenzisa uvavanyo oluncedisayo ngobuchule, kwaye uvumele ixesha kunye nempendulo yonyango ukuba yenze ukuba kufumaneke isifo. 

Itekhnoloji iya kutshintsha i-neurology, kodwa akufuneki isenze sijonge isikrini endaweni yomntu ophambi kwethu. Kwaye ilifa lethu aliyi kulinganiswa kuphela ziimpapasho okanye iingcaphuno. Liya kulinganiswa nangabantu esibaphucula ubomi babo kunye nabasebenzi bezonyango abaselula esibakhuthazayo. 

Fumana amaqhawe akho. Funda kuwo. Yongeza isosi yakho. Kwaye, ekugqibeleni, zama ukuba yiqhawe lomnye umntu. 

Funda ngokugqithisileyo Ukuhambahamba :

Iingxelo ezipheleleyo zeMbali